نقش انسان در بحران آب دجله و فرات ۲.۵ برابر تغییر اقلیم است

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از دانشگاه تهران، گروهی از پژوهشگران دانشگاه تهران به سرپرستی دکتر علی درویشی بلورانی، عضو هیأت علمی گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) دانشکده جغرافیا، در همکاری با استادانی از دانشگاه‌های کویت، ایتالیا و استرالیا، موفق به انتشار مقاله‌ای در مجله معتبر Environmental Science and Policy شده‌اند.

این پژوهش که با عنوان"Human interventions and climate change trigger water crisis in the Tigris and Euphrates Basin - ۲۰۲۶" منتشر شده است، با استفاده از روشی نوآورانه مبتنی بر داده‌های ماهواره‌ای، هیدرولوژیکی، کشاورزی و اقلیمی، توانسته است سهم تغییرات اقلیمی را از مداخلات انسانی در بحران آب این حوضه تفکیک کند.

یافته‌های کلیدی پژوهش نشان می‌دهد که سهم مداخلات انسانی در ایجاد تنش و تخریب منابع آب ۳۹.۳ درصد است، در حالیکه سهم تغییرات اقلیمی در بحران آب ۱۳.۶ درصد است.

بر اساس یافته‌های این پژوهش، طی ۴ دهه (۱۹۸۴ تا ۲۰۲۲) میانگین بارش ۹.۶ درصدی کاهش داشته و در همین بازه زمانی، میزان تبخیر، ۶.۳ درصدی افزایش یافته است.

همچنین یافته‌های پژوهش بیانگر این است که آب مخازن سدها در بالادست طی ۳۰ سال اخیر بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و سطوح تبخیری جدید به وسعت ۹۵۰۰ کیلومتر مربع ایجاد شده است.

درویشی بلورانی در تشریح اهمیت این پژوهش گفت: «این حوضه برای ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا کم‌آبی یا خشک شدن آن منجر به شکل‌گیری طوفان‌های گردوغبار می‌شود که به‌طور مستقیم زندگی مردم ایران، به‌ویژه در مناطق جنوب‌غربی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر، معیشت مردم عراق نیز به‌شدت به این رودخانه‌ها وابسته است.»

وی افزود: «سدسازی‌های گسترده در ترکیه، دستکاری منابع آب توسط عراق و توسعه کشاورزی بدون توجه به حقابه‌های زیست‌محیطی، اگرچه موجب توسعه کشاورزی در بالادست شده، اما برای مردمان پایین‌دست پیامدهای فاجعه‌باری مانند خشک شدن تالاب‌ها و تشدید پدیده گردوغبار در غرب آسیا به همراه داشته است.»

این پروژه که حاصل ۴ سال پژوهش میدانی و تحلیلی است، با به‌کارگیری رویکردی جامع و تلفیق داده‌های چندمنبعی ماهواره‌ای، تحلیل‌های هیدروکلیماتیک و معادلات بیلان آب، به بررسی روند کاهش منابع آب در این حوضه طی چهار دهه گذشته پرداخته است.

نتایج این مطالعه تأکید می‌کند که مدیریت بحران آب در حوضه دجله و فرات، بیش از آنکه نیازمند سازگاری با تغییر اقلیم یا مقابله با کانون‌های گردوغبار باشد، مستلزم مدیریت هوشمندانه مداخلات انسانی، تقویت همکاری‌های فرامرزی و تدوین سیاست‌های توسعه پایدار در کل حوضه است.

این دستاورد با حمایت بنیاد علم ایران انجام شده است و برای اطلاعات بیشتر درباره این پژوهش اینجا کلیک کنید.